Central Judaica Database

Show description | Show all images

Lampka chanukowa (chanukija)

A. Pinkus (?)

Title: Lampka chanukowa (chanukija)

Author: A. Pinkus (?)

Object identifier: MHŻP-C64

Creation location: Lwów

Usage location: Warszawa

Date: 1923

Medium: brąz

Technique: odlew

Dimensions: 14,4 × 3,3 × 13,5 cm

Object description

Lampka chanukowa na oliwę. Podstawa na trzech nóżkach, z wywiniętymi do góry krawędziami bocznymi. Osiem wgłębień na oliwę. Podstawę zaplecka tworzy łuk sięgający skrajnych wgłębień na oliwę. Na łuku widnieje hebrajski fragment błogosławieństwa na zapalanie świec chanukowych. Górna część zaplecka naśladuje kontur zamkniętej korony, wewnątrz której znajduje się lew, zwrócony w lewo, oparty tylnymi łapami o łuk, a przednimi o koronę, ogon ma esowato wywinięty, sięgający centralnej, górnej części korony. Na szczycie osadzone jest miejsce na szames, czyli pomocniczą świecę.
Na tylnej części podstawy wyryty jest podpis „A. PINKUS LWÓW 1932” wskazujący być może na wytwórcę chanukiji.
Lampka przed wojną należała do rodziny warszawskiego drukarza Kestnera, mieszkającego w kamienicy przy ul. Leszno 61. W listopadzie 1940 roku, nieżydowscy mieszkańcy kamienicy musieli ją opuścić ze względu na tworzenie getta. Drukarz Kestner przekazał wtedy swoje pamiątki rodzinne na przechowanie sąsiadowi opuszczającemu kamienicę, Aleksandrowi Bonieckiemu. Trzy lampki chanukowe ukryte pod stertą węgla w piwnicy domu przy Żurawiej 29 przetrwały wojnę. Pan Kestner nigdy nie zgłosił się po swoją własność.

Lampka chanukowa czyli po hebrajsku chanukija to ważny element wyposażenia każdego tradycyjnego, żydowskiego domu. Wykorzystywana jest w czasie święta Chanuka, upamiętniającego historyczne wydarzenia, powstanie Machabeuszy przeciwko Grekom trwające w latach 167–160 p.n.e. Według tradycji, po zdobyciu świątyni przez Judę Machabeusza odnaleziono jedną porcję koszernej oliwy pozwalającą na zapalenie menory na jeden dzień. Stał się cud, opisany w Księdze Machabejskiej, i oliwa wystarczyła na osiem dni, potrzebne do wyprodukowania kolejnych porcji. Na pamiątkę tych wydarzeń Żydzi przez osiem dni święta zapalają chanukije, codziennie po jednej lampce więcej. Tradycyjnie używa się lampek oliwnych, na pamiątkę oliwy świątynnej, jednak popularne są też chanukije na świece. Chanukije składają się z osobnych lampek (zgodnie z prawem religijnym płomienie nie mogą się stykać) oraz często zaplecka, w którym odbija się światło. Lampki stawiane są lub zawieszane przy drzwiach wejściowych. Dekoracja tradycyjnych lampek chanukowych odwołuje się do motywów takich jak dwie tablice, menora świątynna, lwy czy korona. Zgodnie z zasadą hidur micwa, czyli upiększania przykazania, przedmioty związane z wypełnianiem przykazań powinny być zdobne, tak by rytuały wiązały się z odpowiednią oprawą.

Dar Witolda Malesy-Bonieckiego w imieniu Rodziców, Wandy i Romana.

Is part of collection: Muzeum Historii Żydów Polskich

Category: Synagogalia

Rights: domena publiczna

Tags: chanuka, getto warszawskie, Zagłada

Similar objects