Central Judaica Database

Show description | Show all images

Tarczka z wałka na Torę

Berysz Sztoker

Title: Tarczka z wałka na Torę

Author: Berysz Sztoker

Object identifier: MHŻP-C66

Creation location: Jerozolima

Usage location: Zgierz

Date: 1927

Medium: drewno, srebro, masa perłowa

Technique: rzeźba, grawerunek

Object description

Element drążka do nawijania zwoju Tory, w formie dysku z otworem na drążek w środku, wykonany z drewna i inkrustowany metalem oraz masą perłową. W środkowym, szerokim pasie pięć okrągłych pól wypełnionych rzeźbionymi plakietkami z masy perłowej, dwie z motywem ośmioramiennej gwiazdy, dwie z wyobrażeniem świątyni i podpisem po hebrajsku "Jeruszalaim", jedna ze Ścianą Płaczu z podpisem po hebrajsku "kotel hamaar[...]". Między plakietkami rzeźbione półokrągłe pola z wyobrażeniami świętych miejsc judaizmu, m.in. groty Makpela, świątyni Jerozlimskiej, grobu Racheli. W centralnej części dysku metalowa plakieta w formie obręczy z grawerunkiem w języku hebrajskim: " Beniamin Josef Cwi Szapiro / [....] Zgierz/ i pani Riwka /córka rabina Beniamina Zeew błogosławionej pamięci / 28 tamuz 5682 [24 lipca 1922]".

W 1927 roku Józef Hersz Szpiro, przedsiębiorca z branży tekstylnej, towarzyszył Abrahamowi Alterowi, cadykowi z Góry Kalwarii, w podróży do Palestyny. Tam u pochodzącego z Polski rzemieślnika, Berysza Sztokera, zamówił drewniane wałki, czyli ec chajim (hebr. drzewo życia), na które nawija się zwój Tory. Razem z Torą podarował je synagodze w Zgierzu na pamiątkę swoich nieżyjących rodziców, ojca, Beniamina Josefa Cwi Szpiro, zmarłego w 1901 roku i matki, Riwki, zmarłej w 1922.
Zgierska synagoga została spalona we wrześniu 1939 roku. Z całego wyposażenia ocalała tylko jedna z kunsztownie wykonanych tarczek z ec chajim. Przetrwała dlatego, że została zabrana przez niemieckiego żołnierza jako prezent dla nauczyciela, pastora ewangelickiego i teologa. Po jego śmierci wdowa przekazała tarczkę do muzeum Tybindze. W 2011 roku została oficjalnie zwrócona potomkom Józefa Hersza Szpiry, zmarłego w 1941 roku w łódzkim getcie.

W 2015 roku Avner Falk, Gili Haberberg, dr Ibby Mekhmandarov, Dorit Izchaki i Ofer Berger podjęli wspólną rodzinną decyzję o powrocie tarczki do Polski, ale nie do Zgierza, gdzie nie ma już społeczności żydowskiej, tylko do Warszawy, do Muzeum POLIN.

Is part of collection: Muzeum Historii Żydów Polskich

Category: Synagogalia

Rights: domena publiczna

Tags: Zgierz, Zagłada, klej kodesz

Similar objects